संदीप जैन, पुणे
Call: 8793530802
७ चक्रे म्हणजे आपल्या शरीरात असलेली सात प्रमुख ऊर्जा-केंद्रे होत. ही चक्रे मणक्याच्या तळापासून सुरू होऊन डोक्याच्या शिखरापर्यंत क्रमाने स्थित असतात. योगशास्त्रात त्यांना सप्तचक्र असे संबोधले जाते. प्रत्येक चक्र विशिष्ट भावना, मानसिक अवस्था, शारीरिक अवयव आणि अंतःस्रावी ग्रंथीशी संबंधित मानले जाते. ही चक्रे संतुलित असतील तर शरीरातील प्राणशक्तीचा प्रवाह सुरळीत राहतो, मन स्थिर होते आणि भावनिक आरोग्य सुधारते. जरी शरीरात अनेक सूक्ष्म चक्रे असली, तरी खालील सात चक्रे सर्वाधिक महत्त्वाची मानली जातात. त्यांची थोडक्यात पण उपयुक्त माहिती पाहूया.
१. मूलाधार चक्र – (रंग – लाल)
संबंधित मुख्य ग्रंथी (Gland): अधिवृक्क ग्रंथी (Adrenal Glands), बीज मंत्र: “लं”
हे चक्र मणक्याच्या तळाशी, म्हणजेच शरीराच्या मुळाशी स्थित असते. हे चक्र जीवनातील सुरक्षितता, स्थैर्य, जगण्यासाठी आवश्यक असलेल्या मूलभूत गरजा आणि जमिनीशी जोडलेपणाची भावना यांचे प्रतीक मानले जाते. या चक्राचे संतुलन बिघडल्यास भीती, असुरक्षितता, चिंता किंवा आर्थिक अस्थिरतेची भावना निर्माण होऊ शकते. संतुलित मूलाधार चक्रामुळे व्यक्ती अधिक स्थिर, आत्मविश्वासी आणि वास्तवाशी जोडलेली राहते.
२. स्वाधिष्ठान चक्र – (रंग – केशरी)
संबंधित मुख्य ग्रंथी (Gland): जनन ग्रंथी – अंडाशय / वृषण (Gonads), बीज मंत्र: “वं”
हे चक्र नाभीच्या थोडे खाली, ओटीपोटाच्या भागात असते. हे चक्र सर्जनशीलता, भावनिक आनंद, नातेसंबंधातील आपुलकी, लैंगिक ऊर्जा आणि जीवनातील सुखभोग यांच्याशी संबंधित आहे. या चक्राचे संतुलन योग्य असेल तर व्यक्ती आनंदी, सर्जनशील आणि भावनिकदृष्ट्या खुली राहते. असंतुलन असल्यास अपराधीपणा, भावनिक अस्थिरता किंवा नातेसंबंधातील अडचणी जाणवू शकतात.
३. मणिपूर चक्र – (रंग – पिवळा)
संबंधित मुख्य ग्रंथी (Gland): स्वादुपिंड (Pancreas), बीज मंत्र: “रं”
हे चक्र नाभीच्या आसपासच्या पोटाच्या भागात स्थित असते. हे चक्र आत्मविश्वास, इच्छाशक्ती, स्वनियंत्रण, निर्णयक्षमता आणि वैयक्तिक सामर्थ्याचे केंद्र मानले जाते. याच चक्राशी पचनक्रिया आणि ऊर्जेचा योग्य वापर निगडित आहे. मणिपूर चक्र संतुलित असेल तर व्यक्ती आत्मविश्वासाने निर्णय घेते, जबाबदाऱ्या स्वीकारते आणि नेतृत्वगुण विकसित होतात.
४. अनाहत (हृदय) चक्र – (रंग – हिरवा / गुलाबी)
संबंधित मुख्य ग्रंथी (Gland): थायमस ग्रंथी (Thymus Gland), बीज मंत्र: “यं”
हे चक्र छातीच्या मध्यभागी, हृदयाच्या आसपास असते. प्रेम, करुणा, क्षमा, सहानुभूती आणि भावनिक समतोल यांचे हे प्रमुख केंद्र आहे. हे चक्र संतुलित असल्यास नातेसंबंधांमध्ये समजूतदारपणा, आपुलकी आणि भावनिक स्थैर्य दिसून येते. भावनिक जखमा भरून काढणे आणि स्वतःसह इतरांनाही स्वीकारणे यासाठी या चक्राचे महत्त्व फार मोठे आहे.
५. विशुद्ध (कंठ) चक्र – (रंग – आकाशी / फिकट निळा)
संबंधित मुख्य ग्रंथी (Gland): थायरॉईड व पॅराथायरॉईड ग्रंथी, बीज मंत्र: “हं”
हे चक्र घशाच्या भागात स्थित असते. संवादकौशल्य, सत्य बोलण्याची ताकद, स्वतःच्या भावना स्पष्टपणे मांडण्याची क्षमता आणि सर्जनशील अभिव्यक्ती यावर या चक्राचा प्रभाव असतो. विशुद्ध चक्र संतुलित असल्यास व्यक्ती निर्भयपणे आपले विचार मांडते. असंतुलन असल्यास दडपण, भीती किंवा संवादातील अडथळे जाणवतात.
६. आज्ञा (भ्रूमध्य) चक्र – (रंग – गडद निळा / इंडिगो)
संबंधित मुख्य ग्रंथी (Gland): पिट्यूटरी ग्रंथी (Pituitary Gland), बीज मंत्र: “ॐ”
हे चक्र दोन भुवयांच्या मधोमध, कपाळाच्या मध्यभागी असते. अंतर्ज्ञान, एकाग्रता, स्पष्ट विचारशक्ती आणि सूक्ष्म जाणिवा यांचे हे केंद्र मानले जाते. या चक्राचे संतुलन असल्यास व्यक्ती योग्य निर्णय घेऊ शकते आणि जीवनातील दिशादर्शन स्पष्ट होते. ध्यान आणि मननामुळे हे चक्र अधिक सक्रिय होते.
७. सहस्रार चक्र – (रंग – जांभळा / पांढरा)
संबंधित मुख्य ग्रंथी (Gland): पिनियल ग्रंथी (Pineal Gland), बीज मंत्र: “ॐ” किंवा निःशब्द ध्यान
हे चक्र डोक्याच्या शिखरावर, टाळूच्या वरच्या भागात स्थित असते. हे चक्र आध्यात्मिक जाणीव, विश्वाशी एकात्मतेची भावना आणि उच्च चेतनेचे प्रतीक आहे. या चक्राचे संतुलन झाल्यास व्यक्तीला अंतःशांती, व्यापक दृष्टी आणि जीवनाचा खोल अर्थ जाणवतो. हे चक्र प्रामुख्याने ध्यानसाधनेद्वारे सक्रिय होते.
७ चक्र हीलिंगचे फायदे
या सात चक्रांचे रेकी किंवा इतर ऊर्जात्मक पद्धतींनी नियमित हीलिंग केल्यास शारीरिक, मानसिक आणि भावनिक आरोग्यावर सकारात्मक परिणाम होतो. चक्रांचे संतुलन राखल्याने जीवनात स्थैर्य, सकारात्मकता आणि मानसिक शांतता वाढते. प्रत्येक चक्राच्या बीज मंत्राचा नियमित जप केल्यास ही प्रक्रिया अधिक प्रभावी ठरते.
• शरीरातील ऊर्जा नैसर्गिक आणि योग्य पद्धतीने प्रवाहित राहते, त्यामुळे थकवा आणि आजारपण कमी होतात.
• चिंता, ताणतणाव आणि नैराश्य यांचे प्रमाण कमी होऊन आत्मविश्वास आणि धैर्य वाढते.
• पचनसंस्था, रक्तप्रवाह, हार्मोनल संतुलन आणि प्रतिकारशक्ती सुधारते.
• राग, द्वेष, भीती यांसारख्या नकारात्मक भावना नियंत्रित करता येतात.
• मनःशांती, एकाग्रता आणि निर्णयक्षमता अधिक प्रभावी बनते.
• मन, शरीर आणि आत्मा यांच्यातील समन्वय वाढून जीवन अधिक संतुलित वाटू लागते.
+++
संदीप जैन हे रेकी ग्रॅण्डमास्टर, वास्तु कन्सल्टंट आणि मल्टी मोडॅलिटी एनर्जी हीलर आहेत.
हेही वाचा:
TheyWon Online Magazine (English)
TheyWon Online Magazine (Hindi)
अंकशास्त्रानुसार मार्गदर्शन मिळवा आणि विनाअडथळा यशस्वी व्हा!
